Değerli Bilime Projeksiyon okurları, bu hafta sizlerle alışılagelmiş kozmolojik kabullerin biraz dışına çıkmayı ve evrenin geçmişine farklı bir pencereden bakmayı teklif ediyorum. Modern bilimde evrenin erken tarihi denildiğinde akla ilk gelen açıklama Büyük Patlama modelidir. Ancak bu modeli doğrudan “hiçlikten varoluş” şeklinde okumak, bilimsel çerçeveyi eksik bırakır.
Büyük Patlama modeli, en temelde, evrenin çok sıcak ve çok yoğun bir erken evreden genişleyerek bugünkü yapısına ulaşmasını anlatır. Model; galaksilerin birbirinden uzaklaşması, kozmik mikrodalga arka plan ışıması ve hafif elementlerin bolluğu gibi gözlemlerle desteklenir. Buna karşılık “Bu erken evreden önce ne vardı?” ya da “evrenin toplam enerjisi nasıl anlaşılmalı?” soruları, kozmolojinin hâlâ açık kalan en derin soruları arasındadır.
Madde ile enerjinin birbirine dönüşebilmesi, modern fiziğin temel sonuçlarından biridir. Çok yüksek enerjili koşullarda enerji, parçacık–karşı parçacık çiftlerine dönüşebilir; madde de enerjiye dönüşebilir. Gluonlar ise kuarkları proton ve nötron gibi parçacıklarda bir arada tutan güçlü etkileşimin taşıyıcılarıdır. Kütleçekim de maddenin büyük ölçeklerde toplanmasında, yıldızların ve kara deliklerin oluşumunda belirleyici rol oynar. Bu süreçler, evrendeki dönüşümlerin ne kadar zengin ve sürekli olduğunu göstermektedir.
Şahsi kanaatimce, “evrenin oluşumu” kadar “evrenlerin dönüşümleri” kavramı üzerinde de düşünmeliyiz. Bu ifade, yerleşik Büyük Patlama modelinin yerine konmuş kanıtlanmış bir fizik teorisi değil; madde, enerji ve uzay-zaman ilişkisine daha geniş bir açıdan bakma önerimdir. Kara delikler, nötron yıldızları ve yüksek enerjili gök olayları, yerel ölçekte çok güçlü dönüşümlerin yaşandığı laboratuvarlar gibidir. Ancak bugün elimizdeki gözlemler, Büyük Patlama’yı bu cisimlerden birinin yerel patlaması olarak açıklamamız için henüz gözlemsel bir kanıtımız olmadığı gibi, böyle bir patlamayı da henüz gözlemlemediğimizi de belirtmek isterim.
Üstelik uzak evrene baktığımızda, aslında geçmişe bakarız. Bir milyar ışık yılı uzaktaki bir gök cismini, ışığının bize ulaşması bir milyar yıl sürdüğü için, bir milyar yıl önceki hâliyle görürüz. Bu durum, evrenin en uzak ve en eski dönemlerini doğrudan gözlemlemeyi zorlaştırır; aynı zamanda bilimsel sorularımızı daha dikkatli sormamız gerektiğini hatırlatır.
Sonuç olarak evreni, yalnızca tek seferlik bir başlangıç anlatısı içinde değil; madde, enerji, ışınım ve kütle çekimin sürekli etkileştiği büyük bir dönüşüm sahası olarak da düşünebiliriz. Büyük Patlama modeli bu hikâyenin bazı gözlemsel bölümünü açıklar; fakat evrenin nihai kökeni ve dönüşümlerin en temel sebebi üzerine araştırmalar sürmektedir. Belki de en değerli adım, kesin cevaplar vermekten önce doğru soruları açık tutabilmektir.
Sizler ne düşünüyorsunuz?
