Zamanın akışı ile bilincin akışı arasında görünmez bir bağ vardır. Evren kendi ritminde işlerken, insan zihni bu ritmi öznel olarak yorumluyor. Peki zaman bilinci mi? şekillendiriyor, yoksa bilinç zamanı mı? yaratıyor.

Zamana hareket ve Felsefi Bakış‘ı tartışırken fark ettiğimiz bir gerçek vardı: Zaman, evren için bir koordinat olabilir ama insan için bir deneyimdir. Bilinç devreye girdiğinde zaman, fiziksel bir süreç olmaktan çıkar; psikolojik bir akışa dönüşür.

Bir anı hatırladığımızda zaman geriye doğru akar. Bir hayalin içinde zaman ileri sıçrar. Bir acının içinde zaman ağırlaşır. Bir mutluluğun içinde zaman hızlanır.

Evrenin zamanı ile insanın zamanı aynı değildir. Çünkü evren bilinçsizdir; insan bilinçlidir.

Bilinç: Zamanı Eğip Büken Güçtür.

Modern nörobilim, bilincin zaman algısını nasıl şekillendirdiğini ortaya koyuyor:

Beyin, zamanı kesintisiz bir akış olarak değil, anlık kareler hâlinde işler.Bu karelerin birleşimi, bize “akış” yanılsamasını verir. Duygular, bu karelerin hızını değiştirir. Dikkat, zamanın genişliğini daraltır veya genişletir. Hafıza, zamanın yönünü tersine çevirebilir. Yani bilinç, zamanın pasif bir izleyicisi değil; aktif bir düzenleyicisidir.

Zaman Bilinci mi? doğurur, bilinç zamanı mı?

Bu soru, hem felsefenin hem bilimin en zor sorularından biridir.

Bilinç zamanı doğurur diyenler: Zaman, zihnin bir düzenleme aracıdır. Bilinç olmasaydı: geçmiş olmazdı, gelecek olmazdı, şimdi bile olmazdı.

Zaman bilinci doğurur diyenler: Bilinç, zamanın akışı içinde oluşan bir süreçtir. Zaman olmasaydı: Düşünce olmazdı, hafıza olmazdı, benlik olmazdı. Bilinç, zamanın bir ürünü olurdu.

Deneyim, bilincin zamanla temas ettiği yerdir. Bir anı yaşadığımızda zaman bilince dokunur. Bir anıyı hatırladığımızda bilinç zamana dokunur.

Zaman ve bilinç, birbirini var eden iki aynadır. Biri olmadan diğeri eksik kalır.

Bilime Projeksiyon’un ruhuna uygun olarak söylemek isterim ki...

İnsan zamanın içinde yaşamaz; zaman insanın içinde yaşar. Zamanı akıtan evren değil, bilinçtir. Zamanı anlamlı kılan fizik değil, insandır.

Evrenin zamanı nesneldir. İnsanın zamanı ise özneldir. Belkide zananın kalbi burada atıyor.