Tekirdağ Milletvekili Cem Avşar, Türkiye riskli yapı stokunun tespiti ve deprem güvenliği konusunu Meclis gündemine taşıdı. Avşar, deprem riskine karşı tedbir almanın, riskli yapıları ve alanları belirleyerek güvenli yaşam çevreleri oluşturmanın devletin asli ve devredilemez bir görevi olduğunu vurguladı. Mevcut yapı stokunun izlenmesi ve güncellenmesinin herhangi bir kurumun inisiyatifine bırakılamayacağını belirten Avşar, “Riskli Yapı Tespit Kurumu” adıyla kurumsal bir yapının hayata geçirilmesi amacıyla kanun teklifi verdi.
Ancak, riskli yapı stokunun henüz tespit edilmediği, güvenilir ve bütüncül veri tabanın olmadığı ve yapı envanterinin bulunmadığı dolayısıyla bütüncül bir kamu yönetimi yaklaşımıyla tespite ilişkin kurumsal bir yapı oluşturulması gerektiğini belirten Avşar, ‘Riskli Yapı Tespit Kurumu’ adıyla bir yapının oluşturulması için kanun teklifi verdi.
Anayasa, meri mevzuat ve çeşitli ulusal plan hükümlerine değinen Avşar, söz konusu hükümler gereği; deprem riskine karşı tedbir almak, riskli yapıları ve afet riski olan bölgeleri belirlemek, riskli yapıların risk durumuna göre güçlendirilmesini ya da yıkımını sağlayarak güvenli ve sağlıklı yaşam çevreleri teşkil etmek devletin asli ve devredilemez görevi ve yapı stoku envanterinin çıkarılmasının; anayasal ve kamusal asli bir sorumluluk olduğunu belirtti.
Avşar, mevcut yapı stokunun bilimsel yöntemlerle ortaya konulması, izlenmesi ve sürekli güncellenmesi herhangi bir kurumun tercihine bırakılabilecek teknik bir faaliyet olmadığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile AFAD başta olmak üzere yerel yönetimler, ilgili kamu kurumları, üniversiteler ve meslek kuruluşlarının eşgüdüm içinde yürütmesi gereken temel bir kamusal görev olduğunu söyledi.
Gerekçede deprem riskini azaltmak ve depreme karşı dirençli bir toplum yaratmak için AFAD tarafından Ulusal Deprem Strateji ve Eylem Planı (UDSEP 2012- 2023) hazırlandığını belirten Avşar, sözlerine şöyle devam etti; “Bu rapora göre 2017 yılına kadar ülkemizdeki yapı stokunun envanterinin çıkarılıp bunlara müdahale edilmesi gerekmekteydi. Ne yazık ki, 2026 Türkiye’sinde eski yönetmeliklere göre inşa edilen, mühendislik hizmeti almayan, denetimsiz değişikliklere uğrayan, kaçak eklentiler yapılan veya imar aflarıyla kâğıt üzerinde yasal hale getirilen milyonlarca yapının gerçek durumu hala bilinmemektedir. Daha vahimi, hangi yapıların ne ölçüde risk taşıdığına ilişkin ülke çapında güvenilir ve bütüncül bir veri tabanı bulunmamaktadır.”
Ülkemizin depremselliğine bakıldığında ise, jeolojik açıdan dünyanın en riskli ve afet potansiyeli en yüksek coğrafyalarından biri olduğunu, 86 milyon nüfusun yüzde 71’nin deprem riski taşıyan bölgelerde yaşadığını ifade eden Avşar, ülkemizde ortalama iki yılda yıkıcı bir deprem meydana geldiğini ve Bakan Kurum’un 2025 Aralık Ayında yaptığı açıklamalara göre Türkiye'de 6 milyon bağımsız birimin risk altında ve 2 milyonunun acil dönüşüm beklediğini, İstanbul’da ise toplam 7,5 milyon ev ve iş yerinden 1,5 milyonun mühendislik hizmeti almamış ve zemin nedeniyle de ileri derecede risk altında olduğunu bunların ise 600 bini her an kendiliğinden çökebilecek bir vaziyette olduğunu ifade etti.
Avşar, hali hazırda resmi veri olarak mevcut yapı stokuna ilişkin temel bilgilere bütüncül ve güvenilir biçimde sahip olmadıklarını belirtti ve “Birçok yapı için; projelerinin arşivlerde bulunup bulunmadığını, hangi deprem yönetmeliğine göre tasarlanıp inşa edildiğini, kullanılan malzemenin niteliğini, taşıyıcı sistemine sonradan müdahale edilip edilmediğini, güçlendirme işlemi görüp görmediğini, mevcut kullanımının ruhsat ve projeleriyle uyumlu olup olmadığını kesin olarak bilemiyoruz.”, dedi.
Bir toplumun güvenli yaşam koşulu; sahip olduğu yapı stokunu ne ölçüde tanıdığı, izlediği ve bu bilgiye dayanarak vatandaşların can ve mal güvenliğini ne kadar koruyabildiğiyle ölçüldüğünü belirten Avşar, kent güvenliğinin, kentlerin ne kadar bilinçli planlandığından, yapı stokunun ne kadar iyi tanındığından ve risklerin ne ölçüde yönetilebildiğinden kaynaklandığını ve bu nedenle deprem güvenliği yalnızca bir mühendislik disiplini konusu değil, aynı zamanda şehir planlamasının ve kamu yararını esas alan yönetim anlayışının en temel sorumluluklarından biri olduğunu, belirtti.
Avşar, mevcut yapı stokunu tanıyan, riskleri sürekli izleyen ve bilimsel verilere dayanan bütüncül bir kamu yönetimiyle ancak deprem dirençli şehirler inşa etmenin mümkün olduğunu bu çerçevede teklifimizde görüldüğü gibi TMMOB başta olmak üzere ilgili meslek odaları ve uzmanların zaman zaman yaptığı açıklama ve öneriler dikkate alınmasının isabetli olabileceğini ve bu öneriler çerçevesinde, ülkemizde oluşan ihtiyaç da dikkate alınarak teklifin hayata geçmesinin önem arz ettiğini ifade etti.
